Een interview met Henk Kapitein door Salam Kadhim

Afgelopen dinsdag avond mocht ik Henk Kapitein interviewen naar aanleiding van zijn komende expositie genaamd "Honderd jaar Zuiderzee wet en werken" die op 14 december opent in het gemeentehuis van Urk. Wat een primeur! Ik heb een deel van de werken al mogen bewonderen, ik kreeg een inkijkje in Henk zijn proces, en - manman - wat vond ik het een inspirerend gesprek!

Na binnenkomst in zijn huis rollen we eigenlijk zo het interview in, want bevangen door zijn enthousiasme begint Henk gelijk te vertellen. Heerlijk vind ik dat, als ik geen vragen hoef te stellen.

Henk is onder andere beeldend docent op het Berechja college hier op Urk. Daarnaast geeft hij een keer per week een cursus aan professionals, docenten en studenten uit de grafische wereld, mede om de knipkunst levend te houden. Dit blijkt namelijk nodig, de knipkunst heeft volgens Henk een oubollig imago terwijl er juist ontzettend veel mogelijk is. Men denkt bij het woord 'knipkunst' meestal aan een geknipt tafelkleedje bij grootmoeder over de kast, een schattig kerstkaartje, of de knipwerkjes die we allemaal op de kleuterschool wel hebben gemaakt. Schattig, leuk, amateuristisch en vaak gekopieerd van een ander.

Dit alles is precies het tegenovergestelde van wat Henk zijn met werk laat zien. Zijn gereedschap bestaat naast de schaar ook uit mesjes en holpijpjes bijvoorbeeld, waarmee bizar fijne details gesneden of geslagen worden. Zijn werken zijn niet enkel leuk om te zien - al zijn ze zeer zeker geen doorn in het oog - ze vertellen verhalen. We leren Henk zijn fascinaties kennen. Zo is een terugkerend onderwerp in zijn werk de natuur, in de vorm van een boom of de weerspiegeling van het water, maar ook de Urker geschiedenis is een belangrijk thema.

Henk vertelt trots over 'ons' Urk. Toen 100 jaar geleden de zuiderzeewet werd ingevoerd is er op ons eiland veel veranderd. Er was sprake van een soort depressiviteit, er veranderde van alles en men liet het maar gebeuren. Stukken land werden overgenomen, zonder dat er een Urker was die hier tegenin ging. Vijftien a zestien jaar heeft men zoetjes toegekeken en afgewacht hoe alles zou gaan verlopen, terwijl het helemaal niet ging zoals men op Urk had willen zien. Opeens was hier een ommekeer, op het moment dat de afsluitdijk gesloten werd. Het was alsof de Urker wakker werd, en zich besefte 'Zo zijn wij niet. Wij zijn vissermannen! Wij hebben geen polderland nodig, wij hebben de zee. Wij hebben geen koeien nodig, wij hebben tong en schol!'. De trots was ineens wedergekeerd, en die trots is nog steeds in iedere hedendaagse Urker aanwezig.

Waar veel voormalige eilanden zijn geworden tot bezienswaardigheden, heeft Urk zijn authenticiteit behouden. We doen ons niet voor als eilanders, we zijn eilanders, liefhebbers van de zee - in hart en nieren. Die trots, dat hersteld zijn na de grote klap, dat heeft Henk geprobeerd te vangen in zijn werken. En hoewel je nu kunt denken dat het verleden verheerlijkt wordt, laat Henk via zijn werk ook een mooie kritische noot zien. Want 'die goede oude tijd', en die nostalgie die het echte eilandleven oproept, was echt niet zo goed als we ons graag herinneren. Soms was er geen vis, en het leven was zwaar. Henk houdt de Urker via zijn werk een spiegel voor, soms bloedserieus en soms met een dikke knipoog. Die knipoog vinden we bijvoorbeeld terug in zijn striptekeningen - smakelijk heb ik daar om gelachen! U kunt uitkijken naar unieke 'leugenbenkien' strips, die precies de vinger op de zere plek leggen - en kietelen tegelijk.

Het lijkt allemaal zo vanzelfsprekend, Henk zijn werk, maar hij heeft een aardige strijd doorstaan om te komen waar hij nu is. Twee jaar geleden besloot hij te stoppen met het geven van workshops. Men ging tijdens zijn cursussen veelal kopieergedrag vertonen, en dat was iets wat Henk totaal niet prikkelde. In zijn lesgeven vindt hij het namelijk belangrijk dat een ander niet alleen van hem leert, maar ook zeker dat hij van zijn cursisten leert. Wanneer mensen zijn werk gingen namaken, leerde hij niets nieuws. Zijn ontwikkeling stond stil, en hij had het gevoel dat hij zat te 'pootjebaden'. Je kunt natuurlijk lekker blijven waar je bent, rustig is het wel, maar daarmee zal je nooit verder komen. De techniek had geen geheimen meer voor Henk, waardoor de uitdaging verdwenen was.

Op een gegeven moment kwam hij in contact met een oudere knipster. Zij heeft Henk doen inzien dat zijn knippen de meerwaarde was verloren, omdat hij een ontwerp maakte en vervolgens dat exacte ontwerp naar een knipwerk vertaalde. Het ontwerp was er al, dus waarom maakte hij dan nog het knipwerk? Dat was de vraag. De dame heeft Henk, door haar kritische feedback, de waarde van het proces weer laten inzien, en de verassingen die het proces kan brengen.

"Gewoon doen!" is voor Henk nu belangrijk.

Henk gebruikt een foto niet meer als een soort 'blauwdruk' maar meer als inspiratie. De - voor Henk belangrijke - elementen uit een foto worden gefilterd, en Henk probeert zijn gevoel dan in het uiteindelijke werk te leggen. Ieder ontwerp is uniek, en om zichzelf uit te blijven dagen weigert Henk ook meerdere malen hetzelfde werk te maken. Hij gaat zelfs zo ver dat hij na het afronden van zijn werk de bijbehorende

schetsen verscheurt! Prachtig vind ik dit principe, zo blijf je jezelf pushen tot het maken van nieuw werk, en tot het blijven ontwikkelen. Blijven ontwikkelen, zoals het een echte Urker betaamt - dat leert onze geschiedenis ons wel!

Deze bijzondere ontwikkelingen in de Urker geschiedenis, maar ook in Henk zijn knipkunst en prachtige ambacht mogen we allemaal ontdekken in zijn expositie. Op vrijdag 14 december om 20:00 uur wordt de expositie "Honderd jaar Zuiderzee wet en werken" geopend in het gemeentehuis van Urk, waarna de expositie nog tot en met 8 maart 2019 te bewonderen is. Ik kijk er in ieder geval al enorm naar uit! Komt u ook?

 

Laatste tweets